Obszary o szczególnych wartościach ochronnych (HCV) w systemie FSC
W systemie FSC zarządcy certyfikowanych lasów mają obowiązek identyfikować tzw. szczególne wartości ochronne, wyznaczać lasy o takich wartościach oraz je chronić. Szczególne wartości ochronne mogą być związane z występowaniem na danym obszarze cennych gatunków roślin i zwierząt, rzadkich siedlisk, czy z dziedzictwem kulturowym.
Lasy pełnią wiele funkcji jednocześnie. Są miejscem życia tysięcy gatunków, chronią wodę i glebę, magazynują węgiel, dostarczają drewna, a dla wielu osób mają także znaczenie rekreacyjne, historyczne lub kulturowe. Niektóre miejsca są jednak szczególnie cenne i bardziej wrażliwe na zmiany niż inne.
HCV, czyli High Conservation Values, to szczególne wartości ochronne występujące w lasach i innych ekosystemach. Mogą to być wyjątkowo cenne gatunki roślin, zwierząt i grzybów, rzadkie siedliska, ważne funkcje przyrodnicze, a także miejsca istotne dla lokalnych społeczności lub dziedzictwa kulturowego, zarówno lokalnego jak i międzynarodowego.
W systemie FSC funkcjonuje narzędzie HCV, które pomaga zarządcom lasów identyfikować szczególne wartości ochronne, wyznaczać obszary o tych wartościach i je chronić. Celem tego narzędzia jest rozpoznanie wartości, które należy zachować, oraz takie planowanie użytkowania lasu, aby ich stan nie ulegał pogorszeniu. Oznacza to, że wyznaczenie obszaru HCV nie musi się wiązać z zakazem wstępu lub ograniczeniem pozyskania drewna z tego obszaru – można go nadal użytkować, ale z poszanowaniem jego szczególnych wartości.
Sześć kategorii HCV
W systemie FSC wyróżnia się sześć głównych kategorii szczególnych wartości ochronnych. Pierwsze cztery dotyczą przede wszystkim przyrody i funkcjonowania ekosystemów, a dwie ostatnie odnoszą się do potrzeb ludzi oraz wartości kulturowych.
Więcej szczegółów na temat narzędzia HCV w certyfikacji gospodarki leśnej w Polsce można znaleźć w standardzie gospodarki leśnej FSC dla naszego kraju w Zasadzie 9: szczególne wartości ochronne. Zachęcamy też do obejrzenia nagrania krótkiego webinaru, w którym dr inż. Marek Rzońca (koordynator ds. leśnictwa w FSC Polska) omawia temat HCV w polskim standardzie.
-
HCV 1 – Różnorodność gatunkowa
To miejsca szczególnie ważne dla zachowania różnorodności biologicznej, zwłaszcza gatunków rzadkich, zagrożonych lub chronionych. Mogą to być na przykład ostoje cennych gatunków ptaków, stanowiska rzadkich roślin, siedliska chronionych grzybów lub miejsca ważne dla rozmnażania zwierząt.
Celem ochrony HCV 1 jest zachowanie gatunków i ich siedlisk w dobrym stanie.
-
HCV 2 – Ekosystemy i mozaiki na poziomie krajobrazu
Ta kategoria obejmuje duże, spójne kompleksy leśne i mozaiki ekosystemów, które są ważne dla funkcjonowania przyrody w skali krajobrazu. Takie obszary zapewniają przestrzeń dla wielu gatunków, umożliwiają ich naturalne przemieszczanie się i pomagają utrzymać ciągłość procesów ekologicznych.
Celem ochrony HCV 2 jest ograniczanie fragmentacji lasów oraz zachowanie ich naturalnej struktury i funkcji.
-
HCV 3 – Rzadkie ekosystemy i siedliska
Do tej kategorii należą rzadkie, zagrożone lub szczególnie cenne siedliska przyrodnicze. Mogą to być na przykład bory bagienne, łęgi, świetliste dąbrowy, buczyny storczykowe czy inne siedliska ważne dla zachowania różnorodności przyrodniczej.
Celem ochrony HCV 3 jest utrzymanie lub poprawa stanu takich siedlisk. Ich zniszczenie lub istotne przekształcenie może być bowiem bardzo trudne, a niekiedy wręcz niemożliwe do odwrócenia.
-
HCV 4 – Kluczowe usługi ekosystemów
HCV 4 obejmuje obszary, które pełnią szczególnie ważne funkcje ekosystemowe – mogą to być lasy chroniące zasoby wodne, obszary ograniczające erozję gleb, torfowiska i gleby organiczne magazynujące węgiel, miejsca ważne dla stabilności lokalnego ekosystemu, a także inne usługi ekosystemów leśnych.
Celem ochrony HCV 4 jest zachowanie funkcji ekologicznych, od których zależy jakość środowiska bezpieczeństwo i komfort ludzi.
-
HCV 5 – Podstawowe potrzeby społeczności lokalnych
Ta kategoria odnosi się do miejsc i zasobów, które są fundametalnie istotne dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych lokalnych społeczności. Mogą to być obszary istotne ze względu na dostęp do wody, żywności, zdrowia, środków do życia lub innych kluczowych zasobów.
-
HCV 6 – Wartości kulturowe
HCV 6 obejmuje miejsca, obiekty i krajobrazy ważne ze względów historycznych, archeologicznych, kulturowych, religijnych lub związanych z lokalną tożsamością. Mogą to być na przykład cmentarze, miejsca pamięci, stanowiska archeologiczne, kapliczki, zabytkowe obiekty, dawne ślady osadnictwa albo inne miejsca szczególnie ważne dla lokalnych społeczności.
Celem ochrony HCV 6 jest poszanowanie i zachowanie dziedzictwa kulturowego oraz miejsc ważnych dla pamięci, tradycji i tożsamości ludzi związanych z danym obszarem.